AKC??ER KANSER? FARKINDALIK AYI
Akci?er vücudumuzun oksijen gereksinimini sa?layan, solunum sistemi organ?d?r. Her organ gibi akci?er de birçok hücreden olu?ur. Bu hücreler, akci?erin normal olarak görevini yapabilmesi için ihtiyaç do?rultusunda bölünerek ço?al?rlar. Akci?er kanseri, yap?sal olarak normal akci?er dokusundan olu?an hücrelerin ihtiyaç ve kontrol d??? ço?alarak akci?er içinde bir kitle (tümör) olu?turmas?d?r. Burada olu?an kitle öncelikle bulundu?u ortamda büyür, daha ileriki a?amalarda ise çevre dokulara veya dola??m yoluyla uzak organlara yay?larak (karaci?er, kemik, beyin vb. gibi) hasara yol açarlar. Bu yay?lmaya metastaz ad? verilir.
Akci?er kanseri, ba?l?ca iki alt türde görülmektedir. Bunlar;
• Küçük Hücreli D??? Akci?er Kanseri (KHDAK):
Tüm akci?er kanseri vakalar?n?n yakla??k %85’ini olu?turur ve küçük hücreli tiplere göre daha yava? ilerler.
• Küçük Hücreli Akci?er Kanseri (KHAK):
Daha az yayg?n olmakla birlikte h?zl? seyirli ve agresif bir tümör tipidir. Akci?er çevresindeki dokulara ve dola??m sistemi yoluyla uzak organlara (karaci?er, kemik, beyin vb.) k?sa sürede yay?labilir.
Dünya genelinde akci?er kanseri, erkeklerde en s?k görülen, kad?nlarda ise ikinci s?kl?kta izlenen kanser türüdür. Kanser kaynakl? ölümler aras?nda ise ilk s?rada yer almaktad?r. Dünya Sa?l?k Örgütü’ne (DSÖ) ba?l? Uluslararas? Kanser Ara?t?rma Kurumu (IARC) taraf?ndan olu?turulan küresel kanser veri taban? olanGLOBOCAN 2022 verilerine göre, dünyada bir y?l içerisinde yakla??k 2,5 milyon yeni akci?er kanseri vakas? görülmü?, 1,8 milyon ki?i akci?er kanseri nedeniyle ya?am?n? yitirmi?tir.
Akci?er kanseri için risk faktörlerine bak?ld???nda;
· Sigara, pipo, nargile, puro vb tütün ürünleri kullanmak, · Sigara duman?na maruz kalmak (pasif içicilik), · Çevresel ve Mesleki Maruziyetler (Asbest, arsenik, krom vb maruz kalmak), · Herhangi bir nedenle yo?un radyasyona maruz kalmak, · Hava kirlili?inin yo?un oldu?u bölgelerde ya?amak, · Ailede akci?er kanseri öyküsü olmas?
Tütün duman? 7.000’den fazla kimyasal madde içermekte olup, bunlar?n en az 70’i kansere yol açt??? bilinen maddelerdir. Sadece sigara de?il; puro, pipo ve elektronik sigara gibi yeni nesil ürünler de akci?er kanseri riskini art?rmaktad?r. Tütün ürünlerinin duman?ndaki toksik kar???mlar, bron? epitelinde DNA hasar?na yol açarak tümör geli?imini tetiklemektedir.
Dünya Sa?l?k Örgütü (DSÖ) verilerine göre, her y?l 1,3 milyon ki?i pasif tütün duman?na (pasif içicilik) ba?l? hastal?klar nedeniyle hayat?n? kaybetmektedir. DSÖ, pasif etkilenimin akci?er kanserine yol açt???n? ve maruziyetin “güvenli bir düzeyinin” bulunmad???n? vurgulamaktad?r. Bu nedenle, dumans?z hava sahas? uygulamalar? ve ev içi maruziyetin azalt?lmas?na yönelik önlemler, aktif tütün kullan?m?n? azaltman?n yan? s?ra toplumun kanser yükünü de azaltmaktad?r.
Ülkemizde erkeklerde trakea, bron? ve akci?er kanserleri 49,3/100.000görülme s?kl??? ile en s?k görülen kanserler aras?nda ilk s?rada yer almakta; kad?nlarda ise 10,8/100.000 görülme s?kl??? ile dördüncü s?rada bulunmaktad?r. En güncel verilere göre ülkemizde her y?l yakla??k 30 bin ki?i akci?er kanseri tan?s? almakta, 23 bin vatanda??m?z bu hastal?k nedeniyle hayat?n? kaybetmektedir. Vakalar?n yaln?zca %17’si erken evrede saptanabilirken, %24,3’ü bölgesel, %58,6’s? ise uzak organ yay?l?m? evresinde tan? almaktad?r. Tan? alma medyan ya?? 65’tir.
Akci?er kanserinin en s?k gözlenen belirtileri ?unlard?r:
· Geçmeyen veya giderek kötüle?en öksürük
· Öksürükle birlikte kan veya kanl? balgam ç?karmak
· Nefes al?rken, öksürürken veya gülerken artan gö?üs a?r?s?
· ??tahs?zl?k, halsizlik, yorgunluk ve kilo kayb?
· Ses k?s?kl???
· Nefes darl???
· Tekrarlayan veya geçmeyen bron?it ve/veya zatürre ataklar?
Akci?er kanserinin küçükken ve yay?lmadan önce, erken bir evrede tespit edilmesi, ba?ar?l? bir ?ekilde tedavi edilme olas?l???n? artt?r?r. Ancak genellikle akci?er kanseri belirtileri, hastal?k ileri bir evreye gelene kadar ortaya ç?kmaz. Akci?er kanseri baz? belirtiler gösterse bile, enfeksiyon ya da sigaradan kaynaklanan etkiler olarak dü?ünüldü?ü için atlan?r ve tan? gecikir.
Akci?er kanseri tan? süreci; fizik muayene, akci?er grafisi, bilgisayarl? tomografi (BT), manyetik rezonans görüntüleme (MR), bronkoskopi ve biyopsi yöntemlerini kapsar. Ayr?ca, genetik mutasyonlar?n ve biyobelirteçlerin belirlenmesine yönelik moleküler testler, do?ru tan? koyulmas? ve ki?iye özel tedavi planlanmas?nda önemli rol oynamaktad?r.
Tedavi yakla??m?; hastal???n evresi, yerle?imi, hastan?n ya?? ve e?lik eden sa?l?k durumlar?na göre belirlenmektedir. Multidisipliner bir ekip çal??mas? gerektiren bu süreçte cerrahi, kemoterapi, radyoterapi, hedefe yönelik tedaviler ve immünoterapi gibi seçenekler uygulanmaktad?r.
Tütün ve tütün ürünlerinin kullan?m?na atfedilen akci?er kanseri oran?n?n erkeklerde %89,9 kad?nlarda ise %43 oldu?u belirtilmektedir. Bu istatistikler dikkate al?nd???nda, ülkemizde bir y?l içerisinde ortaya ç?kan yakla??k 25 bin akci?er kanseri vakas?n?n önlenebilir oldu?u söylenebilir. Tütün ürünlerini b?rakmak, her ya?ta ve her dönemde sa?l?k aç?s?ndan önemli faydalar sa?lar. Sigaran?n b?rak?lmas?ndan 10 y?l sonra akci?er kanseri riski, içmeye devam eden bir bireye k?yasla yakla??k %50 oran?nda azal?r.
Tütün ürünü kullanan vatanda?lar?m?z, bu ba??ml?l?ktan kurtulmak için Bakanl???m?z taraf?ndan sunulan hizmetlerden faydalanabilirler:
· ALO 171 Sigara B?rakma Dan??ma Hatt?
· Sigara B?rakma Poliklini?i
· Mobil Sigara B?rakma Poliklini?i
Bu birimlerde, bilimsel etkinli?i kan?tlanm?? ilaç tedavilerine ücretsiz eri?im sa?lanmaktad?r.
Akci?er kanserinde belirtiler genellikle belirsiz seyretmekte, bu durum geç te?hise yol açmaktad?r. Fark?ndal?k, erken tan? ve sa?l?kl? ya?am al??kanl?klar? ile akci?er kanserinin önlenmesi ve erken evrede saptanmas? mümkündür.
Akci?er Kanseri Fark?ndal?k Ay? vesilesiyle vatanda?lar?m?z?n;
· Tütün ve tütün ürünlerini kullanmamalar?,
· Dumans?z hava sahas? uygulamalar?na destek vermeleri,
· Sa?l?kl? ya?am al??kanl?klar?n? benimsemeleri,
büyük önem ta??maktad?r.